WOMEN'S MOVEMENTS IN THE LATE OTTOMAN PERIOD

Abstract

Modernleşme, hemen hemen tüm toplumların karşı karşıya kaldığı bir süreçtir. Devletlerin ve toplumların bu süreçte yaşadığı dönüşüm ve değişimler literatürde kapsamlı bir şekilde ele alınmış olsa da kadınların rolü sıklıkla göz ardı edilmiştir. Kadınların özellikle kurumsal bir bakış açısıyla varlıklarını ortaya koyma çabaları bu dönemde belirgin bir artış göstermiş, ancak literatürdeki mevcut boşluk büyük ölçüde ele alınmamıştır. Bu çalışma, özellikle Osmanlı'nın son döneminde, kadınların dergiler ve dernekler aracılığıyla hem toplumsal hem de kurumsal olarak varlıklarını nasıl ortaya koymaya başladıklarına odaklanmaktadır. Tanzimat'ın ilanından sonraki dönem bu inceleme açısından merkezi bir öneme sahiptir. Tanzimat ve II. Meşrutiyet'i takiben, kadın dergileri ve derneklerinde önemli bir artış olmuş ve bu durum kadınların taleplerini kamusal alanda dile getirmelerini kolaylaştırmıştır. Bu dönemde kadınların dergi kullanımı, çağdaş kadın hakları hareketlerinden ziyade birinci dalga feminizmin ilkeleriyle daha fazla örtüşmektedir. Kadınlar öncelikle siyasi ve sosyal varlıklarını ortaya koymaya çalışmış, zaman zaman eğitim konusundaki görüşlerini dile getirmişlerdir. Bu dergilerde kadınlar, "iyi bir eş ve anne" olmak için tavsiyelerde bulunuyorlardı. Zamanla kadınlar, taleplerinin daha belirgin hale geldiği dernekler kurmaya başladılar. Temel talepleri arasında kızlara yabancı dil eğitimi verilmesi, boşanma hakkının güvence altına alınması ve milli savunmaya erkeklerle eşit şartlarda katılım sağlanması yer alıyordu.